"Trong chiều dần im hơi người ngồi thương nhớ bao ngày vui -
Một ngày xưa cũ - Đời còn đương tơ......."

Quỳ chìm đắm trong tiếng nhạc, một vùng kí ức và giấc mộng cuộc đời đang bủa vây quanh mình.
Ngày xưa lúc còn dạy học ở làng Tơ Vân, những chiều mưa như hôm nay ngồi bên cửa sổ ngóng xuống cuối dốc chờ cô bạn nhỏ, từ trên cao chiếc xe đạp thả dài, mái tóc lồng lộng. Chị nhìn và thích câu hát của Trịnh Công Sơn:

".......buổi chiều ngồi ngóng những chuyến mưa qua......."

Chị thầm gọi cô bạn là "cơn mưa nhỏ êm đềm", có bao nhiêu là niềm vui, mưa - hai đứa dắt díu nhau đi lang thang trong mưa, đến nhà một vài người bạn đàn hát, nắng - rủ nhau lên đồi Chư Pao nơi có tượng đức mẹ bị cụt đầu, dang tay hét vang trên đỉnh đồi lộng gió, thấy cuộc sống sao mà đẹp quá. Cuộc sống hồn nhiên và những niềm vui tưởng chừng bất tận. Vậy rồi bỗng gặp và yêu anh. Chẳng hiểu vì cái gì, những lời thơ hoa mỹ, giọng địa phương ngọt ngào hay cái ít nói thâm trầm che dấu của anh đã cuốn hút chị, chị yêu anh - yêu nồng nàn - yêu tha thiết - yêu bước anh đi - yêu cả chỗ anh ngồi, yêu anh - chị yêu cả tiếng địa phương của anh. Những ngày xa nhau nghe đâu đó tiếng nói quê hương anh, chị cũng thấy ấm lòng và nghe tha thiết làm sao.

Rồi lấy nhau. Cái mà chị ước mơ hi vọng đã không có. Cái mà chị có được lại là cái làm cho chị thất vọng đau khổ. Điều mà chị trân trọng và yêu quý ở một con người là lòng nhân hạu và vị tha mà sao tìm hoài không thấy. Chị ngỡ ngàng khi anh hoạch hoẹ từng cái gối cưới, chiếu chăn (vì anh ở rể), và mỉa mai số quần áo ít ỏi của cô giáo vùng cao thời bao cấp. Thất vọng vì chị lấy chồng mà cha mẹ chẳng cho được gì, có chăng chỉ là mớ kiến thức với bằng tốt nghiệp Trung Học Sư Phạm.

Những ngày bắt đầu tưởng chừng hạnh phúc là nước mắt - những khổ đau dằn vặt làm cho chị lao đao - chị không hiểu vì sao anh lấy chị. Anh yêu chị vì cái gì, nhiều khi chị tự hỏi "là anh đó ư ?"
Anh - người đầu tiên kể cho chị nghe truyện "Hai món quà tặng" của O'Henri. Và chị - với ảo tưởng anh cũng như thế cao thượng và yêu hết minh như những nhân vật trong truyện. Chị tự hỏi mình "liệu tình yêu của mình có thể làm thay đổi bản chất một con người chăng ?"
Vậy mà chị vẫn yêu - ngay cả khi anh tra gạn chị chuyện tiền bạc nhưng vẫn dấu diếm gởi về cho mẹ anh. Chị vẫn không hết yêu anh. Rồi nghe lời anh nghỉ dạy ở quê phụng dưỡng mẹ già.

Những năm tháng tù đày với lễ nghi phong kiến, chị héo hắt tàn tạ. Vợ chồng con cái lại dắt díu nhau vào Tây Nguyên - bắt đầu với nương rẫy, với những bữa cơm độn. Bạn bè khuyên chị làm hồ sơ xin đi dạy lại, lúc giấy tờ xong là lúc anh lâm bệnh nặng. Không thể nhìn chồng con chết đói - chị bắt đầu cho cuộc sống mới. Ông anh chồng dạy cho nghề làm kẹo me, thế là đạp xe đi bỏ mối cho các hàng bán lẻ - những ngày đạp xe đi từng quán mời chào - vui có - buồn có - tủi nhục có, con đường vào huyện dài bao nhiêu chị đạp theo từng đó. Đi - về gần bốn chục cây số, nhưng bù lại có tiền để mua thuốc cho anh, bữa cơm đã có hơi hướm của thịt cá. Những hôm hết hàng nhanh chị về sớm - tranh thủ cuốc dọn vườn tược. Tối về làm hàng, nhìn anh xanh xao ốm yếu vẫn gượng nén những tiếng rên ngồi giụp chi làm hàng, ngồi viên từng viên me ném vào thau đường - chị thương anh đứt từng khúc ruột. Hai đứa con bé tí, đứa lên năm, đứa lên bảy cũng thương ba mẹ, em đếm viên cho vào bì - anh hơ xâu thành từng chùm cho mẹ ngày mai đi bỏ mối. Làm xong cha con lăn ra ngủ, chị lại tranh thủ ánh trăng đem sớt ra dẫy cỏ đến khuya - Ông hàng xóm ái ngại "Cô đạp xe đi cả ngày sao không nghỉ sớm đi, khuya rắn xanh hay ra lắm.", chị chỉ dạ và cười.

Lúc cắm cúi đạp xe trên con đường lồi lõm với cái nắng cháy người, chị ao ước làm sao có thật nhiều tiền để con chị ngày nào cũng có quà bánh - có tiền mua thuốc cho anh, có đường để pha nước chanh, sáng nào chị cũng có càfê để uống - thế thôi. những khát vọng một thời chị dìm xuống, đôi lúc đạp xe ngang qua một ngôi nhà văng vẳng tiếng máy hát bản nhạc của Trịnh Công Sơn:

"Bao nhiêu năm rồi còn mãi ra đi....."

Chị dừng xe kiếm chỗ đứng nghe hết bản nhạc rồi đạp xe đi tiếp. Trong con mắt bạn hàng, chị là người đàn bà lam lũ ít học, chị co mình lại cho vừa mắt người đời. Đôi bàn tay ngày xưa chỉ biết lướt nhẹ trên phím đàn và miệt mài với cây bút, giờ chai cứng, xạm đen. Chị bằng lòng với cuộc sống và hạnh phúc khi mỗi lần trở về nhìn da anh hồng hào lên một tí, dai đứa con ríu rít chia quà bánh, cứ như thế chị cuộn mình theo vòng xoay của bánh xe.

Cuộc sống dần đỡ hơn. Anh khỏi bệnh, cùng phụ chị mua bán. Chị vẫn thèm thuồng ao ước có sách báo để đọc sau một ngày mỏi mệt, nhưng vùng sâu vùng xa với đồng tiền kiếm được ít ỏi chị đành vùi sâu ước mơ. Có anh, thời gian đạp xe của chị được chia sẻ, chị lại lao vào vườn càfê. Để an ủi mình chị thường nghĩ đến bạn bè, những tình thân chị khép chặt trong một ngăn nỗi nhớ với trái tim nhỏ bé chia làm nhiêu mảnh.
Những buổi đàn hát thâu đêm suốt sáng, những đêm mưa dầm trong căn phố nhỏ, cả bọn kéo nhau dầm mưa từ đầu dốc đến cuối dốc rồi ngược lại, nhìn nhau ướt như chuột lột lại phá lên cười. Những ngày lãnh lương í ới gọi nhau đi ăn hàng - những trái bắp nướng - những miếng chuối chiên và còn nhiều nhiều nữa. Những khuôn mặt, những kỉ niệm như một cứu cánh. Chị làm và làm, mãi miết không mệt nhọc, không cảm thấy khổ cực.

Đời sống thay đổi thì lòng người cũng đổi thay. Những bà chi của anh giàu lên, cũng là lúc anh hay quát nạt, gắt gỏng khi nói về tiền bạc. Chị ngỡ ngàng khi nghe anh nói "Bà không có quyền gì biết tiền bạc của tôi cả - của chồng chứ làm gì có công vợ - bà có đổ mồ hôi đâu mà đòi hưởng - của chị của em tôi hết, bà không có gì cả". Chị ngồi ngây như đá, đau khổ, dằn vặt, xót xa lẫn tủi nhục. Tiền bạc của bà - của tôi làm chị mệt mỏi chán chường. Những năm hạn rồi giá cà tụt xuống, rồi thất thu, những người buôn bán nhỏ lẻ như chị cũng dần rơi vào bế tắc, thế là ở nhà nuôi heo làm rẫy và cũng thất bại. Chị xoè tay nhận từng đồng đi chợ - tủi nhục và cam phận. Chị vẫn thèm thuồng khao khát có càfê để uống và có báo để đọc. Dù gần nhà đã có điểm bưu điện văn hoá nhưng không dám đặt mua vì sợ sẽ thâm vào một khoảng chi tiên hàng tháng.

Những lần về phố, bạn bè hỏi "mày sống thế nào?", chị cười "như tụi mày thấy đó, tao vẫn sống, vẫn thở và...vẫn thiếu văn hoá". Cô bạn cười "Ở gần bưu điện văn hoá mà thiếu văn hoá?". "Ừ món ăn tinh thần tao đói lắm". Thế rồi từ những người bạn chị có báo để đọc, có nhạc để nghe, chị sung sướng như tìm lại được mình - nhưng những lời nói của anh ngày một thêm phũ phàng tàn nhẫn. Chị thất vọng đau khổ vô cùng nhưng nếu để thoả mãn cái "Tôi" của chị và cái "Ta" của anh thì con chị sẽ trở thành nạn nhân, mà tiếp tục chung sống thì quả là đày đoạ tủi nhục cực cùng. Chị nhớ - nhớ những tháng ngày bình yên dịu vợi, nhớ những cơn mưa buổi chiều dìm chị trong nỗi nhớ thương anh rồi chị lại nhủ - Thôi! Hãy ngủ yên đi ngững cơn mưa êm đềm của một thời quá khứ. Để ta mãi nhớ thương như đã từng thương nhớ những kỉ niệm ngọt ngào ở làng Tơ Vân nhỏ bé xa xưa. Chị dằn vặt - khổ đau, âm u - lẩn quất, cho đến một ngày - cô bạn bán cà chua ở chợ, giản đơn: "Thôi thì bước qua thời con gái như tao với mày thì hãy coi như mình chết rồi đi - chết rồi thì biết chi vui - biết chi buồn. Mày sống ngu đi - ngu để không biết tự ái - không biết nhục, nhịn đi - nhịn không phải là thua mà là được - được cho những đứa con của mày yên tâm ăn học - được cho tâm hồn tụi nó bình yên và phẳng lặng - được có cha có mẹ như mọi người".

Thế là chị thấy mình đang sống!
Sống để chiều nay theo chân cô bạn nhỏ sau hơn ba chục năm mới có được một buổi chiều thong dong dưới mưa đến quán càfê nghe nhạc - tiếng nhạc như rứt ruột

"yêu người là không nguôi......
sầu tình chan chứa trong chiều vơi........"

Chị xoè tay ôm mặt
Cô bạn thảng thốt
- Sao thế
- Tao nhớ tao quá...

Bc 25 - 5 - 2006
Hoàng Thị Viễn Du